Duurzame ontwikkelingsdoelen: een hoopvol kader
Stijn Dhert

Lees meer

Open hier het volledige artikel in een printklare PDF (landscape)

“De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen of SDG’s helpen ons de wereld beter te begrijpen en reiken leerkrachten een interessant kader aan”, beklemtoont Stijn Dhert, praktijklector lerarenopleiding gedragswetenschappen aan de KU Leuven en coördinator van het Vlaamse ASPnet. Het belang van de ontwikkelingsdoelen voor het onderwijsveld en meer specifiek van wereldburgerschapseducatie en educatie voor duurzame ontwikkeling staat voor hem als een paal boven water. In zijn visie is het maken van verbindingen essentieel: “’Thinking between the boxes’ of systeemdenken rond complexe maatschappelijke uitdagingen is de boodschap”.

De wereld veranderde
“Telkens ik het document ‘Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development’ lees, ben ik opnieuw optimistisch, vooral als ik er mee rekening hou dat dit document door Obama en andere regeringsleiders ondertekend is. Zelfs wereldleiders die – om het erg voorzichtig uit te drukken – niet altijd even bedachtzaam omspringen met mensenrechten, gingen dit politiek engagement aan. Je mag niet onderschatten dat diplomaten achter de schermen elk woord nauwkeurig gewikt en gewogen hebben. Het is een hoopvol document in een tijd die vaak gekenmerkt wordt door angst en vijandigheid”. Zo stelt lector Stijn Dhert, die overigens ook aan de slag is als consultant bij Schoolmakers rond onderwijsinnovatie en bij SRLD rond kennisontwikkeling en -verspreiding van de SDG’s in onderwijs.

“De ondertekening van Agenda 2030 veranderde wel degelijk de wereld. De Millenium Development Goals uit 2000 waren een set van acht doelstellingen voor de arme landen, de zogenaamde ontwikkelingslanden. De Sustainable Development Goals, een set van 17 doelen, maken met hun ruimere focus van alle landen – arm én rijk – ontwikkelingslanden. Dat is een fundamenteel ander perspectief. De SDG’s vormen op die manier een universeel, ondeelbaar en transformatief kader voor de hele wereld.”

Roer omgooien
“Ondanks nieuwsfeiten zoals de terugtrekking van president Trump en de Verenigde Staten uit het klimaatakkoord, is er op wereldvlak een positieve stroom in gang gezet, al besef ik goed dat dit nog erg fragiel is. We moeten absoluut waakzaam blijven. Er is een groeiend besef dat we het roer moeten omgooien om samen de vooropgestelde doelen te bereiken in 2030. We willen het graag zelfs eerder, dus moet het anders”.

“Het is opvallend dat er zowel kwantitatieve als kwalitatieve doelstellingen zijn opgenomen in de Agenda 2030”, gaat Stijn Dhert verder. “De Agenda zegt niet alleen dat alle kinderen en jongeren naar school moeten kunnen gaan, maar geeft tegelijk aan wat er effectief op de schoolbanken moet worden geleerd.”

Kritische burgers
Als we bijvoorbeeld doelstelling 4.7 van de SDG’s vertalen naar het onderwijs in Vlaanderen, dan herkennen we de grote uitdaging om leerlingen te ondersteunen in hun ontwikkeling tot kritische burgers, die zich bewust zijn van de mondiale uitdagingen en de complexe wereldwijde onderlinge afhankelijkheid. Leerlingen worden gestimuleerd om zich te engageren voor een meer rechtvaardige en solidaire wereld. “Maar je verbindt je niet alleen tot lesgeven over die complexe thema’s en het werken aan die vaardigheden. Binnen het SDG-kader neem je ook verantwoordelijkheid op om op schoolniveau structureel acties te ondernemen rond maatschappelijke uitdagingen zoals ongelijkheid, duurzame ontwikkeling, preventie van armoede, aanpak van racisme, omgaan met superdiversiteit op en rond de school, enz.. De Vlaamse Unesco-scholen hebben het engagement opgenomen om dit – iedereen op zijn eigen manier – schoolbreed in de praktijk te brengen.”

Target 4.7: ‘Tegen 2030 verwerven alle leerlingen kennis en vaardigheden die nodig zijn om duurzame ontwikkeling te bevorderen, onder andere via vorming omtrent duurzame ontwikkeling en duurzame levenswijzen, mensenrechten, gendergelijkheid, de bevordering van een cultuur van vrede en geweldloosheid, wereldburgerschap en de waardering van culturele diversiteit en van de bijdrage van de cultuur tot de duurzame ontwikkeling.’

Publieke opinie
“Ik merk dat een steeds grotere groep met de SDG’s vertrouwd raakt en er nieuwsgierig naar is, zowel bij studenten als docenten.”, vertelt Stijn Dhert. “Er is natuurlijk nog heel wat groeimarge. Ik gaf laatst een gastcollege aan een groep van 40 universiteitsstudenten van de lerarenopleiding en vroeg hen wie de SDG’s kent. Groot was mijn verrassing toen ik slechts een paar handen in de lucht zag.”

“De SDG’s helpen een gemeenschappelijke taal te vinden voor complexe mondiale en lokale uitdagingen op verschillende niveaus. Lokale overheden en de Vlaamse provincies gebruiken het kader om hun beleid vorm en inhoud te geven. Alleen loopt de communicatie niet altijd even vlot. Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo verschijnt vaak op televisie met de SDG’s op de achtergrond. Maar dat zou ook zo moeten zijn bij bijvoorbeeld minister van Onderwijs Crevits en andere ministers. De voltallige regeringsploeg is gebonden aan de internationale afspraak om met de SDG’s aan de slag te gaan.”

Ik vroeg laatst aan een groep van 40 universiteitsstudenten wie de SDG’s kent. Ik zag slechts een paar handen in de lucht.”

Systeemdenken
“Dat de SDG’s betrekking hebben op verschillende niveaus die met elkaar samenhangen, is een zeer belangrijk gegeven. Ik geef een voorbeeld: Om de diversiteit van het leven onder water te herstellen (als onderdeel van doelstelling 14), zou het kunnen helpen om vijf of tien jaar lang een wereldwijdvisverbod te handhaven. Dat is uiteraard niet realistisch omdat dan andere problemen ontstaan op het gebied van honger, armoede, gezondheid en economie. Het gaat dus om het maken van verbindingen: ’thinking between the boxes’ of systeemdenken rond de complexe maatschappelijke uitdagingen is de boodschap”.

SDG’s zijn duidelijke onderwijsdoelstellingen waar alle schoolbetrokkenen mee aan de slag kunnen.

Sense of urgency
“De SDG’s inspireren ook andere onderwijsuitdagingen. Onderwijskoepels, maar ook academische instellingen, kunnen in de SDG’s een kader vinden om hun eigen pedagogisch project kwaliteitsvol te onderbouwen. Het zijn onderwijsdoelstellingen waar alle schoolbetrokkenen mee aan de slag kunnen. Men is ermee bezig”, meent Stijn Dhert. “De nieuwe beleidsplannen van onder andere de KU Leuven en de Universiteit Antwerpen linken expliciet aan de SDG’s. Je ziet in de lerarenopleiding van bijvoorbeeld de KU Leuven en van de VUB dat SDG’s zijn opgenomen in opleidingsonderdelen of sjablonen voor lesontwerpen. Wat ik wel mis in het hoger onderwijs is die ‘sense of urgency’. Het zou zinvol zijn als de SDG’s explicieter worden opgenomen in het onderwijs, in het beleid en in de communicatie”.

Wat indirecte of externe schoolactoren betreft besluit Dhert: “Het is van belang dat actoren zoals Kleur Bekennen, MOS en andere educatieve aanbieders en ondersteuners de SDG’s zichtbaar en structureel oppikken en dat ze in hun schoolondersteuning systematisch vanuit dit kader vertrekken.”

Niet alleen
“We leven in een tijd omschreven als ‘VUCA’. VUCA staat voor volatile¸ uncertain, complex en ambiguous. Met die grote onzekerheden en paradoxen, moeten we kinderen, jongeren en onszelf leren omgaan. Lokaal is globaal en globaal is lokaal. We voelen ons allemaal verbonden, maar tegelijkertijd is er nog nooit zoveel gepercipieerde eenzaamheid geweest. Of een ander voorbeeld: er is wereldwijd nog nooit zo weinig extreme armoede geweest, maar tegelijk zien we de kloof tussen arm en rijk vergroten. De relatieve armoede wordt dus groter, nog nooit hebben zoveel mensen zich arm gevoeld. Daar moeten jongeren mee aan de slag. Dat is onvoorstelbaar complex.”

“Je kan dit als leerkracht niet alleen, of helemaal alleen gaan bedenken. Misschien is het tijd om in ons onderwijs anders te gaan denken. We moeten bovendien niet steeds kant-en-klare lespakketten ontwikkelen.”

Lerende netwerken
“In de lerarenopleiding spoor ik studenten aan om te gaan kijken wat er al bestaat. ‘Pak dat vast, pas het aan, verwijs, zet dat naar uw hand… ‘, spoor ik hen aan. Als je ziet hoeveel materiaal er op één jaar tijd bijkomt, dan moet je niet telkens iets nieuws bedenken. Met de grote hoeveelheid materialen, zoals in de databank van The World’s Largest Lesson van de VN, of op Klascement voor Wereldburgers, kan je lang aan de slag. We moeten durven inzetten op lerende netwerken en absoluut af van de idee dat een leerkracht alleen in een klas staat. We evolueren naar verantwoordelijke teams, team teaching, co-creatief leren… In nascholingen moet daar aandacht voor zijn. Met twee kan je zoveel meer differentiëren en realiseren.”

Participatie
Stijn Dhert geeft een voorbeeld van co-creatief leren. “In Thomas More Turnhout zijn we in het academiejaar 2017-2018 gestart met een ‘summit’ waarbij we alle stakeholders van de lerarenopleiding samenbrachten. Meer dan 160 mensen dachten na over de lerarenopleiding van de toekomst. We vertrokken vanuit een waarderende benadering. De eerste vraag luidde: als je terugblikt op recente onderwijservaringen die je zelf, als lerende of als leraar, als ouder of lerarenbegeleider hebt opgedaan, wat is dan voor jou persoonlijk een voorbeeld van ‘excellent onderwijs’ ? Een voorbeeld dat je is bijgebleven?  We vertrokken vanuit de kleinst mogelijke entiteit, in duo gesprekken: ik geef mijn voorbeeld aan jou en jij aan mij, dan met vier en vervolgens met acht personen, ….

Zo kwamen we finaal tot thema’s die als positieve vragen of constructieve opdrachten voor de lerarenopleiding van vandaag en morgen gepercipieerd kunnen worden. De aanwezigen waren directeurs, leraren, studenten, kandidaat-studenten, oud-studenten, lerarenopleiders van andere hogescholen, opleidingsverantwoordelijken en personeelsleden van Thomas More, ondernemers, stadsmedewerkers, OCMW-verantwoordelijken, personeelsleden van Vluchtelingenwerk, … noem maar op. Heel inspirerend. Een mooie start om een netwerk op te zetten. We hebben een website gemaakt, de deelnemers uitgenodigd om feedback te geven en we zijn individueel naar scholen getrokken… Dat zijn manieren om mensen positief te verbinden rond de aan te leren competentie in een democratie, de participatie.”