Impact van armoede en diversiteit in het onderwijs
Yasmien Naciri

Lees meer

Open hier het volledige artikel in een printklare PDF (landscape)

“In het onderwijs is te vaak onbegrip voor verschillende vormen van diversiteit in de klas. Ik heb het dan over diversiteit op vlak van etnische, religieuze, culturele, meertalige of financiële achtergrond.” Auteur en ondernemer Yasmien Naciri weet waarover ze spreekt. Als kleinkind van Marokkaanse migranten werd ze van jongs af aan geconfronteerd met verschillende diversiteitsuitdagingen. Door een positieve schoolomgeving, die haar goed omringde en ondersteunde, kwam ze er sterker uit. “Heb je die omgeving niet als leerling, dan raak je gefrustreerd en ben je ongelukkig op school. Wees er maar zeker van dat dat impact heeft op je motivatie en resultaten.”

Armoede en diversiteit
Yasmien Naciri ziet twee grote uitdagingen in het onderwijs. Ten eerste kinderarmoede en ten tweede, wat in veel gevallen hand in hand gaat met die financiële situatie, de diversiteit aan jongeren met een andere- of migratieachtergrond in de klas. “Kinderarmoede is vandaag schering en inslag op de schoolbanken. Door schaamte en taboe komt dit niet altijd aan de oppervlakte. Toch gaan heel wat kinderen met een lege brooddoos naar school. Ze kunnen niet mee op uitstapjes en kunnen niet alle handboeken aankopen. Die kinderen zitten automatisch met een achterstand die niet aan henzelf ligt. Ze krijgen ook minder begeleiding dan hun klasgenoten die in een andere context opgroeien. Voor privéles is geen geld en hun ouders hebben dikwijls geen hoger onderwijs genoten of beheersen de taal nog niet, waardoor ze niet altijd kunnen helpen bij het huiswerk, hoe graag ze dat zelf ook willen.”

Goed onderwijs en begrip
Kinderen die opgroeien met andere culturele gewoontes stoten vaak op onbegrip op school. Terwijl die jongeren zelf wel gemotiveerd zijn en goed onderwijs wensen. “Ondanks mijn eigen migratieachtergrond had ook ik vroeger vooroordelen ten opzichte van jongeren in Antwerpen. Als oprichter van jongerenorganisatie ‘Fleks’, zetel ik in jeugdraden en ga ik regelmatig in gesprek met jongeren. Dat heeft mijn ogen geopend. Tijdens een voorbereiding op een gesprek met Bart De Wever in kader van de J100-top, konden jongeren de -volgens hen- belangrijkste problemen in Antwerpen aankaarten. Wat hen dwars zit is absurd simpel. Ze willen gewoon goed onderwijs en begrip voor hun achtergrond en situatie, zonder strafcultuur.”

Yasmien Naciri haalt voorbeelden aan van leerlingen die zich vervelen in de studie omdat ze geen opdracht krijgen of geen evenwaardige taak krijgen op de momenten dat ze, omwille van hun culturele achtergrond of financiële situatie, niet mee kunnen op een meerdaagse uitstap.

Vlaanderen hinkt op het vlak van meertaligheid echt achterop in vergelijking met andere landen.

Het talent van de meertaligheid
Kinderen met een andere achtergrond spreken thuis vaak een andere taal dan op school. Die meertaligheid is een vaardigheid die volgens Yasmien Naciri niet genegeerd, maar net gestimuleerd en geapprecieerd zou moeten worden. “Vlaanderen hinkt op het vlak van meertaligheid echt achterop in vergelijking met andere landen. Er heerst een strafcultuur: als je op school een andere taal spreekt dan het Nederlands word je ervoor op de vingers getikt. De negatieve houding ten opzichte van andere talen op school zit volgens mij in de geschiedenis van Vlaanderen, België en de taalstrijd geworteld. Het zit er ingebakken dat we ons van het Frans hebben moeten bevrijden. Net daarom houden we extra hard vast aan die Nederlandse taalbeheersing. Dat is op zich positief, maar mag niet ten koste gaan van meertaligheid.”

Openheid
Critici menen dat het toelaten van meertaligheid in het onderwijs bijdraagt tot een verlies van Nederlandse taalbeheersing. Naciri betwist dit. “In mijn ogen is meertaligheid een talent. Er is momenteel geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat een meertalige opvoeding impliceert dat je slechter Nederlands zult spreken of schrijven. Integendeel zelfs, er zijn cognitieve voordelen aan verbonden. Meertaligheid mag je dus niet bestrijden. Als je kinderen daarin niet erkent, zorgt dat voor frustraties en een negatieve houding ten opzichte van hun eigen identiteit. Ze voelen zich al snel minderwaardig.”

Dat er vooral weerstand bestaat tegen niet-Europese talen, toont meteen dat er in de eerste plaats openheid nodig is. “Met cijfers en onderzoek kan je mensen die terughoudend zijn met de neus op de feiten te duwen. De openheid is trouwens nodig aan beide kanten, door bijvoorbeeld als nieuwkomer in het verenigingsleven te stappen en zo de taal aan te leren.”

Je moet de leerling centraal stellen, maar dat kan alleen door ook in de leerkracht te investeren.

Investeren in leerkrachten
Er is veel onbegrip vanuit leerkrachten en scholen voor diversiteit in al zijn vormen. Volgens Yasmien Naciri is dit soms onbewust. Leerkrachten zijn onvoldoende voorbereid op de diversiteit die ze achter de schoolbanken kunnen en zullen aantreffen. “Je moet je leerlingen centraal stellen, maar dat kan alleen door ook in de leerkracht te investeren. Als leerkrachten niet weten hoe ze moeten inspelen op diversiteit draagt dat bij tot frustraties en burn-outs onder leerkrachten. Zo krijgen ook de leerlingen niet de begeleiding krijgen die ze nodig hebben.”

Waaier aan stages
De sleutel zit volgens Yasmien Naciri in het opleiden van de leerkrachten en leerkrachten in spé, te beginnen bij de stages tijdens hun opleiding. “Ik groeide op in Mol en ging naar een vrij kleine school, waar ze tijd en ruimte hadden om toegevingen te doen. Maar in concentratiescholen is dat geen evidentie. Studenten moeten aangezet worden tot het geven van stages in verschillende soorten scholen. De kloof tussen scholen kan gigantisch zijn. Leerkrachten moeten zich er al vroeg van bewust zijn dat ze regelmatig geconfronteerd zullen worden met kinderen met tal van problemen. Leerkrachten die wel al in het werkveld staan maar zich onzeker voelen, kunnen dan weer leren van collega’s met ervaring in diversiteit. Aan die wisselwerking gaan we nu nog te vaak voorbij. Lerarenopleidingen integreren wereldburgerschapseducatie maar studenten moeten ook écht nadenken over diversiteit en culturele verschillen in hun klassen. En dat zou niet bij één vak mogen blijven.”

Op één lijn eindigen
“In feite zijn we allemaal op de hoogte van kinderarmoede en de diversiteitsuitdagingen in het onderwijs, maar we doen er niets aan.” Zelf geeft Yasmien Naciri bijles aan kansarme jongeren met een moeilijke financiële situatie of migratieachtergrond, van wie de ouders de taal niet beheersen. Toch vindt ze het problematisch dat de begeleiding vooral van vrijwilligersorganisaties komt en dat de overheid haar verantwoordelijkheid niet opneemt. Ze pleit voor geldstromen naar  onderwijsinstellingen, maar ook voor synergiën met  bijstandsorganisaties zoals het OCMW.

“Het is de taak is van de overheid om ervoor te zorgen dat kinderen zo gelijk mogelijk opgroeien en evenveel kans maken op goed onderwijs en afstuderen. De kloof moet zo klein mogelijk gehouden worden. Als je dat niet doet, wordt de stap naar het hoger onderwijs, en bijgevolg de stap naar de arbeidsmarkt, gigantisch moeilijk.” Yasmien Naciri is voorstander om het kleuteronderwijs verplicht te maken zodat kinderen zo snel mogelijk op de schoolbanken zitten. “Het is de opdracht van de overheid en van de onderwijsinstellingen om ervoor te zorgen dat alle jongeren aan dezelfde startstreep staan en, nog beter, dezelfde eindstreep bereiken.”