Deep Democracy

Illustratie: Shamisa Debroey

It’s a match! Wereldburgerschapseducatie en deep democracy

De wereld in de klas

Bij wereldburgerschapseducatie denken we spontaan aan ‘de wereld binnenbrengen in de klas’. Aan relevante les- en gespreksthema’s alvast geen gebrek in onze geglobaliseerde samenleving: migratie, klimaatverandering, ongelijkheid, dekolonisatie. Allemaal zijn het actuele uitdagingen met een uitgesproken mondiaal karakter. Maar daarom zijn het geen ver-van-ons-bed verhalen. Integendeel, deze uitdagingen laten zich – hoe langer hoe meer- ook zien in onze lokale omgeving. Hoe je het ook draait of keert, ze behoren tot de leefwereld van onze leerlingen.

Wicked problems, zo worden die mondiale uitdagingen ook wel eens genoemd. Omdat ze gevoelig en complex zijn, omdat visies erover kunnen uiteenlopen en omdat er geen eenduidige oplossingen voor bestaan. Wereldburgerschapseducatie betekent daarom niet zomaar ‘de wereld binnenbrengen in de klas’. Het impliceert om met die wereld op een authentieke, kritische en ernstige manier aan de slag te gaan, samen met de klas.

De Australische onderwijsexpert Susan Kilgour vertelt over de relatie tussen Deep Democracy en Wereldburgerschap.

Spannende thema’s

Dit is uiteraard geen eenvoudige opdracht. Niet elke leerkracht voelt zich voldoende gewapend om gevoelige thema’s vast te pakken in de les. Bij controversiële debatten en hete hangijzers loeren polarisatie en conflict immers om de hoek. Dit roept schrikbeelden op van een klas in tegenstelling en op stelten. Wereldburgerschapseducatie vereist daarom een aanpak die oplopende spanningen helpt ontmijnen en die toelaat om constructief te werken rond  wat er leeft in de wereld. Hiervoor is het nodig om ongenuanceerd tegenstreven en defensief wij/zij-denken te overstijgen.

Deep democracy is zo’n methode die zowel didactisch als groepsdynamisch kan ingezet worden om beladen thema’s bespreekbaar te maken in de klas. Deze methode is gebaseerd op de procesgeoriënteerde psychologie, een heel nieuwe benadering die recente inzichten in de kwantumwetenschappen en aloude wijsheden combineert. De methode is gegroeid in Zuid-Afrika in de post-apartheidsperiode, waar mensen die jarenlang gescheiden van elkaar leefden gingen samenleven en -werken.

Belang van andere geluiden

Deep democracy is een manier van kijken naar mensen en groepen die veel belang hecht aan minderheidsstemmen. In plaats van de spanning uit de weg te gaan, worden er spannende dialogen gestart. Democratie onstaat immers pas wanneer iedereen gehoord en gezien kan worden. En daarvoor moet soms ruimte worden gemaakt voor emoties, verbeelding en lichamelijke gewaarwordingen.

Deep democracy inzetten in de klas betekent met leerlingen en met jezelf aan de slag gaan als hele mens, niet enkel cognitief. Want gevoelige thema’s kunnen je raken op vele vlakken. Met respect voor elkaars gevoeligheden het gesprek aangaan, vraagt van leerkrachten metaskills als superluisteren, compassie en intuïtie. Leerkrachten die opgeleid zijn in deep democracy blijven aanwezig bij wat zich ontvouwt in de klas en sluiten zich niet af uit handelingsverlegenheid.

Leerkracht Godsdienst Marleen van Schoor vertelt over haar praktijkervaring met Deep Democracy. 

Gedeelde fundamenten

Deep democracy reikt dus geschikte tools aan om in de klas met mondiale thema’s aan de slag te gaan. Maar wereldburgerschapseducatie en deep democracy delen ook een aantal fundamentele uitgangspunten. Zowel qua geprefereerde aanpak als pedagogische doelstellingen is er een match. Zo draait het bij beiden om het aanscherpen van een kritisch bewustzijn over wat er leeft in de klas en in de wereld. Dit bewustzijn vertrekt vanuit een (zelf)reflexieve houding, die een zoektocht inleidt naar de grondoorzaken van maatschappelijke uitdagingen en ongelijkheden.

De thema’s die wereldburgerschapseducatie en deep democracy aanboren, zijn vaak systemisch. Het zijn patronen die diep ingebed zijn in onze samenleving en zo ook in ieders overtuigingen of vooroordelen. Als we bijvoorbeeld diepgaand rond racisme willen werken, zal het niet volstaan om regels te formuleren rond hate speech, maar willen we ook onderzoeken waar die racist in elk van ons schuilt. Welke persoonlijke en collectieve trauma’s leiden ertoe dat er gebeurt wat er gebeurt in de klas, op de speelplaats en in de wereld? Deze structurele problemen spelen zich immers ook dicht bij ons af. Dekolonisatie, privileges, migratiepijn, het zijn uitdagingen waar we allemaal een rol in spelen.

Verbondenheid met de gelijkwaardige medemens

Daarom plaatsen wereldburgerschapseducatie en deep democracy een open houding centraal, ten aanzien van de ander en zijn of haar perspectieven op de wereld. Het gaat dus over een echte verbondenheid met een gelijkwaardige medemens. Om die verbinding mogelijk te maken, nodigen we uit eerst te connecteren met de meerstemmigheid in ieder van ons.  Zo beseft bijvoorbeeld elke mens wel hoe we een meer eco-rechtvaardige wereld kunnen co-creëren. Alleen verdringen we bepaalde stemmen omdat we dit zo hebben geleerd. Of is het te pijnlijk om bepaalde privileges op te geven. Of kunnen we iets (nog) niet en wijten we het aan de ander. Aan zelfonderzoek doen, brengt die stemmen in ons naar boven.

Pas wanneer we zelf geheeld zijn, kunnen we respectvol uitreiken naar de ander. En tegelijkertijd kunnen we juist door de ontmoeting met de ander onszelf leren kennen. We hebben elkaar dus nodig! Dit besef wakkert de wil aan om bij te dragen aan een meer rechtvaardige en duurzame samenleving. Niet zomaar als liefdadigheid maar als een oprecht engagement om vanuit een fundamentele gelijkwaardigheidsgedachte samen te werken.

Laten we de lens op jou richten

Stel deze vragen eerst aan jezelf, en daarna aan je collega’s of andere mensen rondom je heen.

  • Wat raakt jou als het over de wereld gaat? Wat raakt jouw leerlingen?
  • Wat is iets dat gevoelig aanvoelt om over te praten in de klas?
  • Wat zijn jouw beelden en associaties bij de woorden ‘conflict’ en ‘polarisatie’?
  • Zijn conflict en polarisatie een onderdeel van jouw manier van lesgeven? Indien dit zo is, op welke manier?
  • Wat is één ding dat je graag zou veranderen aan de manier waarop je vandaag met conflict en polarisatie omgaat in de klas?
  • Hoe verbind je met je leerlingen en de aanwezige perspectieven in de klas?
  • Wat zijn enkele van de uitdagingen die je tegenkomt bij het bespreekbaar maken van verschillende perspectieven?
  • Wat is een uitdaging die je al overwon en die voldoening af?
  • Wat was jouw rol? Wat was de inbreng van anderen?

Conversatiestarters

Laat je inspireren door deze zeer aanbevolen inspiratiebronnen en informatie en start een gesprek met vrienden, nieuw en oud.

Deze afspeellijst met meer dan 70 zorgvuldig uitgekozen liedjes, in diverse talen van 1965-2021, vertelt de moedige verhalen van talloze wereldburgers over (de weg naar) sociale verandering en empowerment.

Dit artikel vloeit voort uit een ruimer partnerschapsproject ondersteund door Kruit. Hierin brengen we samen met de UCLL Hogeschool en het vormingsinstituut Hummus de effecten van Deep Democracy op de vaardigheden en attitudes van lagere schoolleerlingen in kaart en ontwikkelen we een set van DD-tools waarmee leerkrachten blijvend aan de slag kunnen.


Issue paper 2 : De verhouding tussen wereldburgerschapseducatie en educatie voor duurzame ontwikkeling

De SDGs schuiven wereldburgerschapseducatie en educatie voor duurzame ontwikkeling naar voor als de ideale kaders om globale uitdagingen binnen te brengen in de klas. Door hun toenemende populariteit klinkt vaker de vraag wat deze educaties precies verbindt en onderscheidt.

Kruit en Annoncer La Couleur vormen samen het kenniscentrum voor wereldburgerschapseducatie binnen Enabel, het Belgische Ontwikkelingsagentschap.

Via prikkelende publicaties willen we een brug slaan tussen theorie en praktijk in de sector van wereldburgerschapseducatie. Deze issue paper is ook raadpleegbaar in het Frans en het Engels.


Magazine: Spanningsvelden binnen wereldburgerschapseducatie

Kruit en Annoncer La Couleur vormen het kenniscentrum voor wereldburgerschapseducatie binnen Enabel, het Belgische Ontwikkelingsagentschap. Samen hebben we de ambitie om een brug te slaan tussen theorie en praktijk in de sector van wereldburgerschapseducatie.

In dit magazine zoomen nationale experten in op spanningsvelden binnen wereldburgerschapseducatie. Deze publicatie is ook raadpleegbaar in het Frans en in het Engels.


Inspiratiebrochure: Digitale praktijken voor wereldburgerschapseducatie

Met deze inspiratiebrochure tracht Kruit aan de hand van enkele sprekende voorbeelden het potentieel van digitale tools voor wereldburgerschapseducatie (WBE) uit te
lichten. Deze brochure is in eerste instantie ontwikkeld voor educatieve aanbieders van WBE, maar ook voor praktijkactoren uit het onderwijs willen we relevant zijn.

Aan de hand van een exploratieve werkwijze werd in kaart gebracht welke zaken de sector van belang acht bij het ontwikkelen en/of gebruiken van educatieve digitale tools.


Wij Zijn Kruit

Extra gekruit

In het schooljaar 2019-2020 traden de nieuwe eindtermen voor de eerste graad van het secundair onderwijs in voege. Ze focussen onder meer op burgerschap, duurzaamheid en mediawijsheid. Voor wereldburgerschapseducatie breekt er met andere woorden een nieuw momentum aan.

Daarom pakt Kruit uit met een unieke artikelenreeks over het belang van wereldburgerschapscompetenties in het onderwijs: Extra gekruit. Extra gekruit is een bundeling van 10 artikelen waarbij experten uit het werkveld of het beleid praktische en verhelderende inzichten geven over verschillende aspecten van wereldburgerschapseducatie.

Wenst u graag één of meerdere printversies van deze publicatie te ontvangen? Aarzel niet om deze gratis aan te vragen via hanna.dekerk@enabel.be.


inspiratiegids

Inspiratiegids: Doelgerichte schooltrajecten rond wereldburgerschapseducatie

“Wetenschappelijk onderzoek stelt dat ‘one-shots’ op het vlak van wereldburgerschapseducatie slechts een beperkt effect bij de leerlingen bereiken. Ook – en vooral – de leef- en leeromgeving en het gedrag dat leerlingen bij hun medeleerlingen en leerkrachten ervaren, hebben een cruciale invloed op hoe zij zich ontwikkelen. Daarom is samenwerking op alle domeinen van de school een sleutelbegrip en gaan scholen voor de verankering van wereldburgerschapseducatie best voor een ‘integrale schoolbenadering’ of ‘whole school approach’.

Dat is ook de insteek die in deze inspiratiegids wordt gehandteerd. In deze publicatie bundelen we op een overzichtelijke manier de kennis en expertise van diverse actoren uit het werkveld. Deze gids claimt geen absolute alwetendheid, maar wil tips en kaders aanreiken om, hetzij als school zelf, hetzij samen met pedagogische begeleiding van een koepel of een ngo aan de slag te gaan. De checklists zorgen ervoor dat de aangeboden informatie op een handige manier kan worden vertaald naar praktijk.”

Download hier eveneens de invulbare checklists uit de inspiratiegids in een drukklaar PDF-bestand.

Wenst u graag één of meerdere printversies van deze publicatie te ontvangen? Aarzel niet om deze gratis aan te vragen via hanna.dekerk@enabel.be.